Een uitbouw van kalkhennepblokken, vlasisolatie voor de spouwloze muren en circulair glas in de ramen: het zijn concrete voorbeelden die de renovatie van acht woningen in Krommenie meer dan bijzonder maken. In een interview met Insights vertellen onze collega's Jeroen de Roo en Midas Van der Zande over het pilotproject aan de Weverstraat.
Binnen dit proefproject kiezen we voor het gebruik van biobased materialen. Doel is de huizen met een voormalig F-label in één klap naar de duurzame eisen van deze tijd te brengen. Het levert ook veel waardevolle nieuwe inzichten op, die we graag delen met anderen.
In negen maanden tijd ondergaan de acht woningen aan de Weverstraat in Krommenie een complete transformatie. Projectleider Jeroen de Roo: 'Dit kleinschalige project is een mooie kans om te leren van wat er komt kijken bij het (ver)bouwen met biobased materialen. Zo ervaren we in de praktijk wat de voor- en nadelen en specifieke verwerkingseisen van een materiaal als kalkhennepblokken zijn. Die kennis kunnen we weer gebruiken bij grootschalige renovatie- en nieuwbouwprojecten in de toekomst.'
Renovatie van fundering tot dak
De woningen uit 1922 worden van de fundering tot aan het dak grondig onder handen genomen in samenwerking met aannemersbedrijf Ooijevaar. 'Bij alle renovaties in de Zaanstreek vraagt de fundering aandacht. Dit komt door de matige ondergrond en de kleine houten heipaaltjes die vroeger werden gebruikt. Na honderd jaar zijn deze weggerot of verzakt, in combinatie met de slechte kwaliteit van het gebruikte beton. Het herstel van de fundering gebeurt in dit project nog op een redelijk conservatieve manier. Daar hopen we in de toekomst minder staal en beton voor te gebruiken. Maar tegelijk zeg ik ook: renoveren is per definitie duurzamer dan slopen', aldus De Roo.
Natuurlijk en zonder schadelijke stoffen
Wat zeker wél vernieuwend is aan dit project is onder andere de uitbouw, die wordt opgetrokken uit kalkhennepblokken. Junior projectontwikkelaar Midas van der Zande: 'De woningen waren te klein voor de eisen van deze tijd. Dus besloten we om een uitbouw van 15 m2 te realiseren. Die wordt opgetrokken uit kalkhennepblokken: een volledig natuurlijk materiaal dat geen schadelijke stoffen uitstoot. De blokken bestaan voor tachtig procent uit een houtachtige vezel van de hennepplant, en twintig procent uit kalk. Bijzonder is dat in de Zaanstreek de enige werkende hennepklopper ter wereld staat. Dit is een molen die al eeuwenlang sterke hennepvezels verwerkt. Als voorbereiding op de renovatie bezochten we met het projectteam deze bijzondere molen, waar we zelf konden zien hoe hennepstengels worden geklopt.'
Leren werken met kalkhennepblokken
Het is de eerste keer dat Parteon dit biobased materiaal gebruikt bij een project. 'Logischerwijs moeten we dus leren om daar mee om te gaan. De eerste ervaringen zijn positief. Het materiaal is lichter dan kalkzandsteen en laat zich makkelijk en snel verwerken, gewoon met een grof-getande zaag. De blokken zijn stapelbaar en worden verlijmd. Omdat het materiaal al van zichzelf een isolerende werking heeft, hoeven we verder geen isolatielaag aan te brengen', aldus Van der Zande.
Tijdens het stapelen van de blokken kregen andere partijen, zoals vertegenwoordigers van woningcorporaties, zorginstellingen, aannemers en gemeenten, de kans om op de bouwplaats mee te kijken. 'Dit was een mooi moment om het project toe te lichten, net als de voordelen van het werken met kalkhennepblokken. Overigens benoemden we ook de aandachtspunten, want net als alle andere bouwmaterialen hebben biobased materialen specifieke verwerkingseisen. De leverancier van de blokken heeft onze aannemer daar alles over verteld, waardoor we vooraf wisten waar we rekening mee moeten houden. Zo mag dit materiaal niet rechtstreeks in aanraking komen met vochtige grond. Het vocht is slecht voor de blokken zelf, maar ook voor de gehele draagstructuur.'
Hergebruik van materialen
Om de spouwloze eensteensmuur van de oude huisjes te kunnen isoleren, plaatst het bouwteam binnen een houten voorzetwand en wordt vlasisolatie aangebracht. De Junior projectontwikkelaar licht toe: 'Vlas is een restproduct van de linnenindustrie en wordt vooral gebruikt als flexibele isolatiematten die je heel goed kunt verwerken. De wanden worden uiteindelijk afgewerkt met een gipsvezelplaat en behangklaar afgewerkt.' Om meer binnenruimte te creëren, vervalt de schouw in de woonkamers. De schoorstenen blijven wel bovenop het dak zichtbaar omdat ze een beeldbepalend element van de huizen vormen. Ook de dakpannen worden hergebruikt, nadat ze zijn schoongemaakt en gecheckt op breuken en scheuren. 'En de bakstenen die we aan de achterkant van de woningen weg moesten breken om ruimte te maken voor de uitbouw, gebruiken we om het vooraanzicht te renoveren. Verder is een deel van het glas voor de ramen en kozijnen in de voor- en kopgevels niet nieuw. We gebruiken circulair glas dat uit andere sloopprojecten overbleef en nog prima te gebruiken is als onderdeel van de nieuwe HR++ ramen.'
Feedback van bewoners
Als de woningen eind 2025 worden opgeleverd zijn ze volledig gasloos en voorzien van een warmtepomp. Dankzij alle maatregelen dragen de huizen met een voormalig F-label straks een A+-label. Projectleider De Roo ervaart de pilot als een uitdagend leerproces. Dat stopt niet na oplevering van de woningen, vertelt hij. 'Wij gaan deze renovatie uitgebreid evalueren. De lessen die we hieruit trekken nemen we mee voordat we opschalen door biobased materialen in grotere renovatieprojecten toe te passen. Naast onze eigen ervaringen, zijn we daarnaast ook heel benieuwd naar de feedback van de bewoners. Is het binnenklimaat prettig? Vinden ze het fijn wonen in deze huizen? Het mooie van een biobased materiaal als kalkhennepblokken is dat het 's winters warmer blijft binnen en 's zomers juist koeler in vergelijking tot traditionele kalkzandsteen. Maar blijft het 's zomers ook echt zo koel als we denken? Daar zijn we heel benieuwd naar.'
Pionieren
Dat (ver)bouwen met biobased materialen de toekomst is, daar is de projectleider van overtuigd. 'De landelijke doelstelling is dat de bouwsector in 2030 voor de helft moet kunnen draaien op hernieuwbare en secundaire grondstoffen. In 2050 zelfs voor honderd procent. We zullen dus op een andere manier moeten kijken naar hergebruik van materialen en de inzet van biobased bouwmaterialen. De bouw staat daarbij voor een uitdaging. We moeten met z'n allen openstaan om te innoveren en hernieuwbare materialen toe durven passen.'
Voor het pilotproject is 500.000 euro subsidie beschikbaar vanuit een Europees economisch stimuleringsprogramma voor het bevorderen van de concurrentiekracht in West Nederland. Daarnaast stelde de provincie Noord-Holland nog eens 100.000 euro subsidie beschikbaar. Projectleider De Roo: 'De voorwaarde voor deze subsidies is dat we de opgedane kennis delen met anderen. Dat doen we graag, want het is uitdagend om te pionieren en vernieuwende materialen toe te passen. Door de kennis die we opdoen door deze pilot te delen met anderen, wordt de markt voor biobased materialen stap voor stap groter en daarmee ook goedkoper. Daar moeten we naartoe, willen we toekomstgericht (ver)bouwen.'
Meer over Insights
Dit artikel komt uit Insights. In dit magazine staat de corporatiesector centraal en Parteon in het bijzonder.
