Deze Vogelaargelden zijn - in tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht - geen overheidsgelden. Het zijn euro’s ván de corporatiesector, vóór de corporatiesector. Het idee hierachter is dat corporaties in Nederland die geen grootstedelijke problemen kennen en dus ook geen Vogelaarwijk, bijdragen in de kosten die de corporaties van de veertig ‘probleemwijken’ maken om deze wijken een extra impuls te geven. Een door de overheid opgelegde herverdeling van financiële middelen binnen de sector, zeg maar.
Oud-minister Vogelaar sloot in 2008 een convenant met alle afzonderlijke gemeenten waarin de veertig wijken liggen. In dit document staan afspraken over de inzet van zowel gemeente als Rijk om de maatschappelijke doelen op de vijf thema's te behalen (outcome). Input voor deze charters zijn de wijkactieplannen (WAP). Naast de doelen wordt hier ook ingegaan op de daadwerkelijke prestaties en activiteiten per wijk (output).
Herverdeling en weerstand
Een deel van de activiteiten uit deze wijkactieplannen wordt dus gefinancierd met de Vogelaargelden die geheven worden bij de collega woningcorporaties. Het gaat jaarlijks om 75 miljoen euro. Deze heffing wordt jaarlijks via het Centraal Fonds voor de Volkshuisvesting (CFV) geïnd bij de overige corporaties en op basis van de wijkuitvoeringsplannen weer doorgespeeld aan de achttien gemeenten waarin de Vogelaarwijken gelegen zijn.
Deze verplichte herverdeling heeft bij (met name de betalende) corporaties altijd veel weerstand opgeroepen. Tientallen collega’s hebben daar formeel via de rechter bezwaar tegen gemaakt en zijn in het gelijk gesteld. De heffing is volgens de rechtbank in Utrecht ongeoorloofde staatssteun. Bovendien werd de heffing in 2008 in zo’n laat stadium opgelegd, dat de corporaties er geen rekening mee hadden kunnen houden. Tegen de uitspraak is door het CFV hoger beroep aangetekend. Het CFV is positief over de kansen op succes. Mocht dat niet zo uitpakken, dan mag ik verwachten dat het Rijk garant staat als instantie die deze middelen via de gemeente heeft toegezegd.
Vogelaargelden per 1 januari 2012 afgeschaft; betekenis voor Poelenburg en corporaties
Het nieuwe kabinet heeft besloten de Vogelaarheffing en dus ook de bijdrage per 1 januari 2012 af te schaffen. Feit is wel dat de plannen die de gemeenten en corporaties voor de Vogelaarwijken hebben opgesteld, mede zijn gebaseerd op de inkomsten uit deze Vogelaargelden. En die vallen dus weg in 2012. Wat betekent dat voor Vogelaarwijk Poelenburg in Zaandam?
In de Zaanstreek is de wijk Poelenburg in Zaandam als ‘aandachtswijk’ benoemd. De corporaties, Rochdale, ZVH en Parteon bezitten woningen in deze wijk. Met de gemeente is een masterplan opgesteld welke vooral de fysieke aanpak bevat. Voor de sociaal en economische aspecten zijn diverse activiteiten benoemd welke grotendeels gefinancierd worden uit de Vogelaargelden. Ook het investeringsdeel van het multifunctionele centrum als maatschappelijke investering, zou voor een deel uit deze Vogelaargelden (welke voor de komende tien jaar waren toegezegd) gefinancierd worden. Nu duidelijk wordt dat de bijdrage vanaf 2012 zal gaan vervallen, valt een deel van de financiering van het sociale programma weg. Maar ook een deel van de dekking van het tekort op het multifunctionele centrum (inschattend dat de bijdrage uit 2008 t/m 2011 wel wordt uitgekeerd).
Dit betekent voor alle betrokken corporaties dat er opnieuw moet worden gekeken naar hoe we deze accommodaties toch kunnen bouwen, én betaalbaar houden. Ook worden de sociale programma’s voor deze wijk weer kritisch onder de loep genomen. Wat is er echt nodig? Wat is echt effectief en wat werkt minder? Kunnen we bepaalde zaken efficiënter aanpakken zodat we hetzelfde effect kunnen bereiken tegen lagere kosten? Vorig jaar heeft de visitatiecommissie onder leiding van oud minister Deetman nog een bezoek gebracht aan Poelenburg en een aantal adviezen neergelegd, onder andere over echt belangrijke aandachtspunten in de wijk. Daar gaan we ons als partners nog eens kritisch over buigen zodat we het geld dat er nu nog is zo optimaal mogelijk inzetten. Daarnaast zullen we als Parteon, indien nodig, ook extra geld uit eigen middelen beschikbaar moeten stellen voor zaken op gebied van wonen die echt heel belangrijk zijn om onze Zaanse wijk tot prachtwijk te maken.
Toekomst
Minister Donner geeft aan dat hij meer ‘aandachtswijken’ wil benoemen, maar stelt geen extra financiële middelen ter beschikking. Hij zet in op actief burgerschap. “Door de wijkaanpak zijn meer en meer diverse groepen bewoners gaan meedoen bij het verbeteren van hun wijk. Tegelijkertijd leren we dat het niet altijd gemakkelijk is voor bestuurders en professionals om burgers de ruimte te geven om los te laten,” zo schrijft de minister. Het gaat erom de kracht van bewoners die zelf aan de slag kunnen te benutten en aan de andere kant bewoners bij de hand te nemen die op eigen kracht geen verandering in hun situatie kunnen aanbrengen.
Ik prijs de gedachte om de bewoners meer verantwoordelijk te maken voor de eigen leefomgeving. De tijden dat allerlei instanties de verantwoordelijkheid overnamen ligt achter ons. Neemt niet weg dat van de betrokken partners in de wijk, waarvan de corporatie één van de grotere is, ook een forse inspanning wordt gevraagd. Die zullen wij uiteraard leveren en waar nodig de bewoners stimuleren en begeleiden. Waar nodig en mogelijk zullen wij ons sterk maken om ons optimaal in te zetten op het gebied van wonen, ondanks de toenemende beperkingen waar we als corporatie mee te maken hebben. Dit geldt voor Poelenburg en uiteraard voor alle andere wijken waar Parteon actief is.