De Parteon Architectuurprijs Zaanstreek 2005 is gewonnen door gebouw De Vouw; het kantoor van Afvalzorg Nauerna op de vuilstort te Nauerna.
Het juryrapport
Op woensdag 29 maart kwam de jury, bestaande uit: Hans Ruijssenaars (architect), Joke Konijn (beeldend kunstenaar), Herman Oomen (voormalig raadslid Zaanstad), Eric Klarenbeek (ontwerper) en Remco Reijke (stedenbouwkundige) onder voorzitterschap van Gerrit Teders (voorzitter Babel, zonder stemrecht) bijeen om zich te buigen over de 14 door de (uit de programmaraad van Babel gevormde) voorbereidingscommissie genomineerde plannen.
De jury is verrast over het grote aantal genomineerden en tegelijkertijd zeer verheugd over de hoge kwaliteit van deze plannen. Er wordt hiermee bewezen dat de Zaanstreek een groot aantal onvermoede schatten heeft. De jury juicht het toe dat hier zowel voor de Zaankanters zelf, als voor de ”buitenwacht” de aandacht op wordt gevestigd. Zij is dan ook zeer te spreken over het feit dat de Zaanstreek nu een eigen architectuurprijs heeft.
Te vroeg voor beoordeling
Voordat wat langer zal worden stilgestaan bij de drie plannen die het in de laatste stemronde tegen elkaar opnamen wordt in dit juryrapport eerst kort ingegaan op de overige plannen. Van twee plannen werd geconcludeerd dat het, ondanks de hoge kwaliteit, voor een beoordeling eigenlijk nog te vroeg was. Zij zijn namelijk slechts gedeeltelijk afgerond. Dit geldt voor het voormalige Boon-terrein in Wormerveer en het plan A8erna, onder de A8 in Koog aan de Zaan.
Het Boon-terrein zal, als de bebouwing aan de Marktstraat is gerealiseerd, na een volledige metamorfose aan het dorp worden teruggegeven. Vooral het A8erna-project oogst veel bewondering, omdat hier, na voltooiing, een compleet pakket aan activiteiten en functies voor de buurt wordt aangeboden, variërend van een supermarkt tot een skatebaan en een kleine haven. Dit project laat zien dat een intensieve samenwerking met de buurt tot inventieve oplossingen en bijzondere resultaten kan leiden. Een nieuwe nominatie van dit project op een later tijdstip lijkt de jury dan ook zeker gepast.
Vissershop
Bijzondere waardering is er ook voor het project Vissershop te Zaandam omdat ook hier op intensieve wijze met de buurt is samengewerkt. Ook dit heeft geleid tot een bijzonder project, waarbij op een moderne wijze met de oorspronkelijke architectuur en stedenbouw van de buurt is omgegaan. Men heeft hier geprobeerd een voor de buurt even belangrijk als ongrijpbaar fenomeen als sociale structuur zo goed mogelijk te behouden.
Verschillende andere mooie plannen
De jury is te spreken over de kwaliteit van de twee genomineerde projecten in Saendelft. Met het project Amsterdamse School (“één van de betere projecten in Saendelft”) is een ten dele geslaagde interpretatie gegeven aan een roemruchte architectuurstijl. De Bastions (“apart en vernieuwend”) vormen twee eigenzinnige en herkenbare elementen in Saendelft.
Het kleine rioolgemaal aan het Westzijderveld ontroerde (“verstild en prachtig gedetailleerd”).
Een ander klein project, de uitbouw van de apostolische kerk, vond vooral de waardering in de manier waarop met een typisch Zaans product (hout) een moderne uitbreiding aan een monument is vormgegeven.
De plannen waterwoningen, appartementen en stadsvilla’s aan de Oostzijde te Zaandam worden als ensemble een aanwinst voor de Zaanoevers gevonden. Voor de woningen met bedrijfsruimte langs de Vaartdijk te Wormerveer was er waardering voor de eenvoud en rust van het project.
Daar tegenover staat het meer uitgesproken project langs de Noorderstraat in Wormerveer, waar de architect er in geslaagd is een passend project (drie in hoogte oplopende losse stroken) op een zeer moeilijke locatie te realiseren.
De top drie
Komen we bij de drie beste projecten. De twee gebouwen die het uiteindelijk net niet haalden, en de titel runner-up mogen delen, zijn de bibliotheek met woningen aan de Rosariumlaan in Krommenie en de brandweerkazerne aan de Vermiljoenweg in Zaandam.
Sterk aan het woongebouw in Krommenie is de manier waarop de inzet van een stedenbouwkundig vaak moeizame vorm (de terrasflat) in dit geval heeft geleid tot een gebouw dat enerzijds in staat is gebleken de verschillende schalen in zijn omgeving (van kleinschalige eengezinshuizen tot hoogbouwflats) in zich op te nemen. Anderzijds heeft het door zijn vorm, hoogte en plaats alles in zich om tot een nieuw icoon van Krommenie te worden. De jury is onder de indruk van de goede detaillering en nauwgezette afwerking.
De andere runner-up, is veel kleiner van schaal. Het betreft hier een brandweerkazerne die tegen de Vermiljoenweg is aangezet als ware het een brugwachterhuis. De brandweerauto’s rukken uit vanaf de verdieping. Naast deze vondst is er bij de jury veel waardering voor de opengewerkte architectuur die de brandweerauto’s in de garage al van verre zichtbaar maken. Hier wordt over u gewaakt, lijkt het gebouw zo uit te stralen.
De unanieme winnaar
En dan tot slot de winnaar. Ondanks de hoge kwaliteit van de andere projecten was er uiteindelijk weinig discussie over welk project de eerste Architectuurprijs voor de Zaanstreek zou moeten winnen. Dit bijzondere gebouw staat in een kunstmatig landschap waar het negatieve imago van een stortplaats aan kleeft. Opdrachtgever en architect zijn er tezamen in geslaagd met het gebouw van de locatie een uitzonderlijke plek te maken. Het gebouw voegt zich als vanzelfsprekend in het gecreëerde landschap. Niet alleen doordat het aan de noordkant, door de toepassing van een grasdak, bijna als vanzelf lijkt op te rijzen uit het landschap.
Ook de meer uitgesproken zuidkant past in zijn omgeving en geeft de werknemers een prachtig uitzicht over het Noordzeekanaal. Daarmee is het één van de weinige gebouwen langs het kanaal dat zich níet van het water afkeert. Zowel kleur, vormentaal als materiaalkeuze zijn raak en passen uitstekend bij gebouw en omgeving. Het resulteert in een architectuur die niet alleen erg mooi is. Het is ook de bijzondere techniek die vereist was om een gebouw op een vuilnisstort te kunnen plaatsen en de manier waarop vele aspecten van duurzaam bouwen op een vanzelfsprekende wijze in het gebouw zijn toegepast.
Voeg daarbij nog het schitterende interieur van het gebouw en het mag duidelijk zijn dat gebouw de Vouw, kantoor Afvalzorg Nauerna op de vuilstort van Nauerna, de Architectuurprijs van de Zaanstreek 2005 meer dan verdiend heeft.